Số liệu không minh bạch - Vết rạn lớn trong bức tranh kinh tế Trung Quốc

Số liệu không minh bạch - Vết rạn lớn trong bức tranh kinh tế Trung Quốc

Ngọc Lan

Ngọc Lan

Junior Editor

13:01 18/11/2024

Từ lâu, các số liệu thống kê chính thức của Trung Quốc, đặc biệt là chỉ số tăng trưởng GDP hàng năm, luôn là tâm điểm của nhiều nghi vấn.

Một chi tiết đáng chú ý là vào năm 2007, ông Lý Khắc Cường - người sau này giữ cương vị Thủ tướng - đã thẳng thắn thừa nhận sự thiếu tin cậy của những con số này. Thay vào đó, ông đề xuất ba chỉ số thay thế để đánh giá thực chất nền kinh tế: sản lượng vận tải đường sắt, lượng điện tiêu thụ và dư nợ cho vay ngân hàng. Bộ chỉ số này sau đó được giới chuyên môn đặt tên là "Chỉ số Khắc Cường", đánh dấu một cách nhìn mới về thực trạng kinh tế Trung Quốc.

Trong những năm gần đây, giới quan sát ngày càng hoài nghi về tính xác thực của các số liệu GDP. Thực tế cho thấy, các quan chức địa phương thường xem việc đạt chỉ tiêu không chỉ như một điều kiện bắt buộc để bảo đảm vị trí công tác, mà còn là tấm vé thông hành cho con đường thăng tiến. Tình trạng này càng trở nên đáng ngại khi vào tháng 8/2021, cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc ban hành lệnh cấm mọi nội dung trên mạng xã hội có thể "bóp méo" các số liệu kinh tế vĩ mô. Hệ quả là các nhà kinh tế hàng đầu đã bị buộc phải im lặng, trong khi các ngân hàng và viện nghiên cứu dần trở nên e dè khi công bố những dự báo thấp hơn con số chính thức. Thậm chí, một số nhà kinh tế còn bị yêu cầu kiềm chế không được phê bình các số liệu này.

Những nỗ lực kiểm soát các luồng ý kiến trái chiều của chính quyền có thể bắt nguồn từ mối lo ngại sâu sắc về hậu quả kéo dài của các biện pháp kiểm soát kinh tế hà khắc trong giai đoạn đại dịch Covid-19 - thời điểm chứng kiến niềm tin của cả nhà đầu tư lẫn người tiêu dùng chạm đáy chưa từng có. Tuy nhiên, điều trớ trêu là càng kiểm soát chặt, những câu chuyện hài hước về số liệu GDP lại càng được bàn tán nhiều hơn trong các cuộc trò chuyện riêng tư, như một phản ứng ngược của xã hội trước áp lực kiểm soát.

Trong thế giới đầu tư, dữ liệu đáng tin cậy, minh bạch và cập nhật thường xuyên đóng vai trò như một la bàn, giúp các nhà đầu tư định hướng và điều chỉnh chiến lược phù hợp. Thế nhưng, khi những chỉ số nền tảng như GDP, chỉ số tiêu dùng và tỷ lệ thất nghiệp bắt đầu lung lay độ tin cậy, giới đầu tư không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải chuẩn bị cho những tình huống bi quan nhất. Điển hình như vào năm 2023, trước việc tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ liên tục phá vỡ kỷ lục qua nhiều tháng, Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc đã chọn cách tạm ngưng công bố số liệu này. Dù sau đó họ lại tiếp tục công bố, nhưng họđã có một thay đổi đáng chú ý rằng họ đã loại bỏ nhóm sinh viên khỏi cách tính toán số liệu trên với lý do muốn phản ánh "chân thực hơn" tình hình thực tế.

Bước sang tháng 12/2023, tình hình càng trở nên căng thẳng khi Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc phát đi cảnh báo nghiêm khắc tới các nhà bình luận có ảnh hưởng trên mạng xã hội, yêu cầu họ chấm dứt việc đưa ra những nhận định tiêu cực về nền kinh tế và lan truyền những gì được cho là "thông tin sai lệch". Gần đây nhất, cộng đồng học giả không khỏi bàng hoàng trước thông tin về việc ông Chu Hằng Bình - một chuyên gia kinh tế hàng đầu tại Viện nghiên cứu của chính phủ - bỗng nhiên "biến mất" sau khi chia sẻ những góc nhìn không mấy tích cực về tình hình kinh tế trong một cuộc trò chuyện riêng tư trên WeChat.

Chuỗi sự kiện đáng báo động này đã đẩy mức độ hoài nghi về thực trạng kinh tế Trung Quốc lên cao hơn bao giờ hết, dẫn đến một hiện tượng được giới chuyên gia gọi là "Bẫy Tacitus". Thuật ngữ này, được đặt theo tên của nhà sử học lừng danh La Mã, diễn tả một thực tế đáng buồn: khi niềm tin của người dân vào chính quyền đã suy giảm đến mức độ nhất định, mọi thông tin từ phía chính phủ - dù có thực hay không - đều bị đón nhận với sự ngờ vực. Trong bối cảnh ấy, một câu đùa chua chát lan truyền trên mạng xã hội rằng những "thành tựu kinh tế gần đây" của Trung Quốc phải "tri ân" ba cơ quan: Cục Thống kê Quốc gia, Ban Tuyên giáo Trung ương và Văn phòng Quản lý Thông tin Internet - một cách nói bóng gió về việc các số liệu có thể đã được "làm đẹp" một cách có hệ thống.

Thực trạng thiếu minh bạch trong thông tin kinh tế của Trung Quốc đang tạo ra một tình thế bấp bênh, không chỉ khó duy trì mà còn cản trở tiềm năng tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế. Bởi lẽ, khi thông tin bị bóp méo, điều này sẽ tạo ra một vòng xoáy nguy hiểm: một con số thiếu trung thực ban đầu sẽ kéo theo hàng loạt số liệu khác cũng phải được "điều chỉnh" để giữ tính nhất quán của bức tranh tổng thể. Từ đó, một guồng quay thông tin sai lệch được hình thành và tự nuôi dưỡng, ngày càng xa rời khỏi thực tế.

Nhìn lại chặng đường từ khi gia nhập WTO năm 2001, Trung Quốc đã tạo nên một câu chuyện tăng trưởng phi thường. Thành công này được xây dựng trên ba trụ cột vững chắc: sự minh bạch trong điều hành, việc tôn trọng pháp quyền, và những phân tích kinh tế khách quan - tất cả đã tạo nền tảng để cộng đồng doanh nghiệp tự tin đưa ra những quyết định đúng đắn. Giờ đây, với vị thế là nền kinh tế hàng đầu thế giới, việc tăng trưởng GDP không chạm ngưỡng 5% không nên còn là điều kiêng kỵ trong các cuộc thảo luận.

Dù có thể chấp nhận một số điều chỉnh nhỏ trong số liệu kinh tế - điều vẫn thường xảy ra ở nhiều nền kinh tế - nhưng việc thổi phồng thái quá các chỉ số là một con đường nguy hiểm cần được ngăn chặn. Để thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế, giới chuyên gia không chỉ cần được tạo dư địa để tự do phân tích, mà còn phải được khuyến khích đưa ra những nhận định mang tính xây dựng và phản biện. Bởi chính những góc nhìn đa chiều và thẳng thắn này sẽ là kim chỉ nam giúp định hướng chính sách kinh tế trong tương lai.

Financial Times

Broker listing

Cùng chuyên mục

BoJ thận trọng với lộ trình tăng lãi suất, chưa vội can thiệp thị trường trái phiếu
Huyền Trần

Huyền Trần

Junior Analyst

BoJ thận trọng với lộ trình tăng lãi suất, chưa vội can thiệp thị trường trái phiếu

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản không thấy cần thiết phải điều chỉnh mạnh kế hoạch cắt giảm mua trái phiếu, trừ khi thị trường biến động nghiêm trọng. Thành viên Hội đồng Asahi Noguchi nhấn mạnh BoJ nên tiếp tục tăng lãi suất một cách thận trọng, do lạm phát hiện tại chủ yếu đến từ chi phí nhập khẩu chứ không phải tăng lương bền vững. Lạm phát dịch vụ vẫn chưa vượt 2%, khiến mục tiêu giá ổn định dài hạn vẫn còn xa.
Bắc Kinh mở rộng góc nhìn tài khóa giữa áp lực tăng trưởng
Huyền Trần

Huyền Trần

Junior Analyst

Bắc Kinh mở rộng góc nhìn tài khóa giữa áp lực tăng trưởng

Bắc Kinh đang mở rộng cách tiếp cận tài khóa bằng cách tính đến giá trị tài sản nhà nước, không chỉ riêng nợ công. Cách tiếp cận mới này có thể giúp Trung Quốc biện minh cho việc chi tiêu lớn hơn, dù tổng nợ đã cao. Tuy nhiên, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào khả năng quản lý minh bạch và khai thác tài sản công một cách bền vững.
USD lao dốc giữa lo ngại tài khóa, Bitcoin và vàng tăng mạnh
Huyền Trần

Huyền Trần

Junior Analyst

USD lao dốc giữa lo ngại tài khóa, Bitcoin và vàng tăng mạnh

Đồng USD rơi xuống mức thấp nhất hai tuần do lo ngại về tài chính Mỹ và phiên đấu giá trái phiếu kém sôi động. Trong khi đó, nhà đầu tư tìm đến các tài sản thay thế như vàng và Bitcoin, đẩy giá hai tài sản này lên mức cao mới. Dự luật chi tiêu và thuế của Trump tiếp tục đối mặt với hoài nghi và chia rẽ trong nội bộ Đảng Cộng hòa.
Trái phiếu chính phủ Mỹ chịu áp lực trước lo ngại tài khóa và nợ công
Huyền Trần

Huyền Trần

Junior Analyst

Trái phiếu chính phủ Mỹ chịu áp lực trước lo ngại tài khóa và nợ công

Nhu cầu yếu trong phiên đấu giá trái phiếu chính phủ kỳ hạn 20 năm phản ánh lo ngại ngày càng tăng về bức tranh tài khóa và nợ công của Mỹ. Lợi suất tăng vọt, đồng USD và chứng khoán đồng loạt giảm khi thị trường phản ứng với rủi ro từ dự luật thuế và chi tiêu mới tại Quốc hội. Các nhà đầu tư ngày càng nghi ngờ khả năng kiểm soát thâm hụt ngân sách, trong khi sức hấp dẫn của trái phiếu Mỹ suy giảm trước cạnh tranh toàn cầu.
2 Lý do đà tăng 40% của Netflix vẫn chưa kết Thúc | Investing.com
Diệu Linh

Diệu Linh

Junior Editor

2 Lý do đà tăng 40% của Netflix vẫn chưa kết Thúc | Investing.com

Cổ phiếu của Netflix đã tăng trưởng mạnh mẽ trong những tuần gần đây, tăng hơn 40% kể từ tuần đầu tiên của tháng 4, phá vỡ các kỷ lục trước đó và bước vào vùng giá bốn chữ số hiếm hoi. Mặc dù đợt tăng trưởng như vậy có xu hướng dấy lên lo ngại về việc quá nóng, đặc biệt khi chỉ số RSI hiện ở mức 68, vẫn còn hai lý do chính để tin rằng đà tăng sẽ kéo dài đến mùa hè, và tại sao một nhịp điều chỉnh dù nhỏ cũng nên được xem là cơ hội mua.
USD suy yếu giữa lo ngại về chính sách thuế và niềm tin vào tài sản Mỹ
Huyền Trần

Huyền Trần

Junior Analyst

USD suy yếu giữa lo ngại về chính sách thuế và niềm tin vào tài sản Mỹ

Đồng USD tiếp tục giảm khi các bất ổn liên quan đến dự luật thuế của Trump, căng thẳng thương mại và triển vọng tài khóa khiến nhà đầu tư thận trọng hơn với tài sản Mỹ. Trong khi Fed duy trì lập trường thận trọng, thị trường vẫn kỳ vọng các thỏa thuận thương mại sẽ thành hiện thực nhưng thiếu động lực mới để duy trì đà tăng.
Forex Forecast - Diễn đàn dự báo tiền tệ